Νέα καταναλωτικά ήθη: οι Έλληνες ψάχνουν φαγητό στα σκουπίδια

30 Απριλίου, 2012
ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑΤΙΚΟ

A new mode of consumption: Greeks are Eating Out Of Dumpsters
Un nouveau mode de consommation: les Grecs font les poubelles pour manger

όπως και κατά την γερμανική κατοχή … as during the German occupation … comme pendant l’occupation Allemande

Οι κάδοι των σκουπιδιών έχουν γίνει ένα πολυσύχναστο μέρος. Ένα μέρος όπου παλιά πράγματα είναι πιθανό να βρουν έναν δεύτερο ιδιοκτήτη. Καναπέδες, στρώματα, παπούτσια, ρούχα, τηλεοράσεις, ραδιόφωνα, ξύλινες σανίδες ή άλλα υλικά, όλα επαναχρησιμοποιούνται. Οι άνθρωποι πηγαίνουν στα σκουπίδια όπως παλιά πήγαιναν στο σούπερ μάρκετ, με ένα καρότσι σούπερ μάρκετ ή με σακούλες που γεμίζουν με διάφορα πράγματα. Μερικές φορές μπορείτε να δείτε διάφορα αυτοκίνητα ή αυτοσχέδια χειράμαξα σταθμευμένα μπροστά από τους κάδους ενώ ο ιδιοκτήτης τους τα φορτώνει, μόνος του ή με ενισχύσεις.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.


Θα έλεγα ότι υπάρχουν δύο είδη «καταναλωτών» που συχνάζουν στους κάδους: αυτοί που ενδιαφέρονται μόνο για τα ογκώδη και εκείνοι που αναζητούν τα προς το ζην —τρόφιμα, ρούχα, κλπ.. Τα προφίλ των ανθρώπων της δεύτερης κατηγορίας ποικίλλουν: υπάρχουν ξένοι —που προέρχονται π.χ. από την Ανατολική Ευρώπη και όχι μόνο, αλλά και «καθαρόαιμοι» Έλληνες ή Τσιγγάνοι, συχνά μεσήλικες. Το χειρότερο όμως είναι ο αριθμός των ηλικιωμένων που βλέπω να ψάχνουν στα σκουπίδια. Η κατάσταση των τελευταίων είναι ολοένα και πιο ανησυχητική στην Ελλάδα, αλλά θα επανέλθω σε επόμενο σημείωμα. Μεταξύ αυτών των ανθρώπων, είδα επίσης καλοντυμένους νεό-φτωχους, να ψάχνουν το γεύμα τους με ακουστικά στα αυτιά.
Είναι συγκλονιστικό για μένα να βλέπω τόσο πολύ κόσμο να ψάχνει φαγητό στα σκουπίδια, παρ’όλο που ζώντας στο Παρίσι, το γεγονός δεν μου ήταν εντελώς άγνωστο. Για να σας δώσω μια ιδέα, θα έλεγα ότι κάθε μέρα στην μιάμισυ ώρα που γυρίζω έξω, βλέπω τουλάχιστον 4-5 άτομα να βουτάνε τα χέρια τους στα σκουπίδια. Δεν έχω ακόμη πάει στην Αθήνα, αλλά και όσοι πήγαν μου μετέφεραν ότι εκεί τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα.

Υ.Γ.: Δυό λόγια ακόμη για να εκφράσω το θαυμασμό μου για τους φωτογράφους που καταφέρνουν να συλλάβουν την εξαθλίωση (είτε στην Ελλάδα ή αλλού). Είναι τόσο δύσκολο. Υπάρχουν τόσα πολλά πράγματα που θέλω να φωτογραφίσω, αλλά δεν μπορώ. Και όταν προσπαθώ, αισθάνομαι ντροπή να φωτογραφίζω αυτούς τους ανθρώπους στη φτώχεια τους.

Κι έβαλα εδώ ένα βίντεο που ένας χρήστης του διαδικτύου είχε δημοσιεύσει σε σχόλιο, σε ένα από τα προηγούμενα άρθρα μου. Αυτά συμβαίνουν σε καθώς πρέπει προάστειο στην Αθήνα.

via

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ανώνυμα σχόλια ή σχόλια που παραπέμπουν σε πλαστή διαδικτυακή προσωπικότητα, με ψευδές e-mail μιας χρήσεως και πλαστό ψευδώνυμο, δεν εγκρίνονται και δεν απαντώνται.

Η διαφημιστική πανούκλα

8 Ιουνίου, 2009

Η διαφήμιση, προπαγάνδα του εμπορεύματος, έχει γίνει βαθμιαία ο κύριος εκπαιδευτικός θεσμός, που έχει επιφορτιστεί με τη διαμόρφωση του νέου τύπου ανθρώπου, κατά τις επιταγές της καπιταλιστικής παραγωγής: του καταναλωτή, ατόμου που υφίσταται τον ακόρεστο δεσποτισμό των στιγμιαίων επιθυμιών του και του οποίου η κοινωνική υπόσταση καταντάει να εκφυλίζεται στην αγοραστική του δύναμη.

Νάπολή, Ιταλία, αρχή του 2008

Νάπολη, Ιταλία, αρχή του 2008 (όχι ότι κι εμείς πάμε πίσω δηλαδή) [Enlarge-agrandir-μεγαλώστε]

Το ότι η διαφημιστική πανούκλα, της οποίας η πανδημία έχει πλέον πλήξει όλο πλανήτη, έχει φτάσει και στο σχολείο, μόλις και μετά βίας μπορεί να εκπλήξει.

Πρόκειται για μια πραγματική μάστιγα, και ο όρος πανούκλα που χρησιμοποιείται εδώ δεν πρέπει να φανεί ως μια απλή μεταφορά. Η διαφήμιση είναι πράγματι, όπως η πανούκλα, η λέπρα ή το AIDS, ένα μίασμα, μια προσβολή του οργανισμού (κοινωνικού στην περίπτωση αυτή) εξαιρετικά μολυσματική, μεταδοτική και θανάσιμη. Μπορεί βεβαίως να έχει και έμμεσα σωματικά αποτελέσματα, όπως είναι π.χ. οι ασθένειες που προκαλούνται από το αλκοόλ και τον καπνό, ή η παχυσαρκία των νέων που προέρχεται από την κατάχρηση της ζάχαρης και του λίπους του «γρήγορου φαγητού», ή βαριοί τραυματισμοί που προέρχονται από τα ατυχήματα του πρωταθλητισμού, κ.λπ. Όμως τα συγκεκριμένα αποτελέσματα της διαφήμισης είναι συμβολικά, δηλαδή αφορούν τον ανθρώπινο ψυχισμό, την διαμόρφωση πνευματικών και συναισθηματικών δομών της προσωπικότητας, την ικανότητα των ατόμων για να αντιληφθούν την πραγματικότητα και να της δώσουν νόημα.

Ο ποταμός Citarum, Δυτική Ιάβα, Ινδονησία

Ο ποταμός Citarum, Δυτική Ιάβα, Ινδονησία. Οι άνθρωποι ψάχνουν στα σκουπίδια για να βρούν και πουλήσουν ό,τι μπορεί να ανακυκλωθεί [Enlarge-agrandir-μεγαλώστε]

Η διαφήμιση είναι θυγατέρα της καπιταλιστικής οικονομίας. Είναι ένα όπλο που σφυρηλατείται μέσα στον ανελέητο ανταγωνισμό των επιχειρήσεων, που ποτέ δεν είχε άλλο σκοπό από την μεγιστοποίηση ή την βελτιστοποίηση του κέρδους που μπορεί να βγει από μια δεδομένη αγορά.

Και πάλι ποταμός Citarum, Δυτική Ιάβα, Ινδονησία

Και πάλι ο ποταμός Citarum και η ίδια παραγωγική δραστηριότητα [Enlarge-agrandir-μεγαλώστε]

Στην αρχή υποτίθεται ότι η διαφήμιση κατηύθυνε τις υπάρχουσες και πραγματικές ανάγκες προς μια κατάλληλη συγκεκριμένη προσφορά. Με την ανάπτυξη του δυτικού καπιταλισμού, την συγκρότηση βιομηχανικών και οικονομικών αυτοκρατοριών, και την αποχαλίνωση της παραγωγικής μηχανής, ο ανταγωνισμός έχει επιδεινωθεί, όσο οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να αυξήσουν ή να διατηρήσουν το μερίδιο των κερδών τους. Αυτή η ανηλεής δυναμική προκάλεσε βεβαίως έναν εξορθολογισμό της εκμετάλλευσης της μισθωτής εργασίας, που μετατράπηκε πλέον στην κύρια μεταβλητή της προσαρμογής, μια παράλογη κούρσα για καινοτομία και συνακόλουθα ένα διαφημιστικό ξεσάλωμα – που συμπεριέλαβε και τη διαφήμιση για την καταναλωτική πίστωση – και που δεν είχε πλέον ως σκοπό τον προσανατολισμό των πραγματικών αναγκών προς τα αντίστοιχα προϊόντα και υπηρεσίες, αλλά την εφεύρεση ή/και τη διέγερση νέων αναγκών, που ικανοποιούντο ως τώρα από την ήδη υπάρχουσα και μικρότερη προσφορά. Δεν μπορούμε άλλωστε να μιλάμε για ανάγκες, όταν στην πραγματικότητα δεν πρόκειται παρά για πρόκληση και χειραγώγηση επιθυμιών, τόσο παράλογων, όσο και επιτακτικών, τέτοιων που να βυθίζουν τον αγοραστή μέσα στην αθεράπευτη υπερχρέωση.
Estero de Paco, Manila, Philippines

Estero de Paco, Manila, Philippines. Δίπλα στις παράγκες, τα σκουπίδια επιπλέουν στο νερό σε τόσο παχύ στρώμα, που οι γάτες τρέχουν πάνω του κυνηγώντας ποντίκια [Enlarge-agrandir-μεγαλώστε]

Έτσι, η διαφήμιση, προπαγάνδα του εμπορεύματος, έχει γίνει βαθμιαία ο κύριος εκπαιδευτικός θεσμός, που έχει επιφορτιστεί με τη διαμόρφωση του νέου τύπου ανθρώπου, όπως απαιτούσε η καπιταλιστική παραγωγή: τον καταναλωτή, άτομο που υφίσταται τον ακόρεστο δεσποτισμό των στιγμιαίων επιθυμιών του και του οποίου η κοινωνική υπόσταση τείνει να εκφυλίζεται στην αγοραστική του δύναμη. Η εξέλιξη του καπιταλισμού έχει περαιτέρω υποβαθμίσει, μέσω της διαφήμισης, το επίπεδο εκπαίδευσης της μάζας του πληθυσμού. Μέχρι κάποιο σημείο, το μορφωτικό επίπεδο ήταν εκείνο του χειρώνακτα ή του πνευματικά εργαζομένου, τον οποίο το σχολείο, απελευθερωτικό κατά τους ισχυρισμούς του, αναλάμβανε να κάνει ένα καλοντρεσσαρισμένο ημι-αυτόματο (ρομπότ), που η συμμετοχή του στην επιχείρηση υποβάθμιζε στην εργατική του δύναμη. Ως προς αυτό, είμαστε ήδη πολύ μακριά από το πρότυπο του ανθρώπου που όριζε ο Διαφωτισμός, το άτομο πολίτη, θεμελιωμένο στην ικανότητα αναστοχασμού του, στην ελεύθερη χρησιμοποίηση της λογικής του, στην άσκηση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων ταυτόχρονα ατομικών και οικουμενικών. Χάρη στην διαφημιστική τεχνολογία, το καπιταλιστικό σύστημα οδήγησε το σύνολο των πληθυσμών σ’ένα παραπάνω βήμα μέσα στην αλλοτρίωση. Οι επιχειρήσεις προσπαθούσαν να μετασχηματίσουν τους εργαζόμενους που διέσχιζαν το κατώφλι τους, σε πειθαρχημένους είλωτες. Η διαφήμιση προσπαθεί εφεξής να μετασχηματίσει τους άντρες και τις γυναίκες σε υπνοβάτες με παραισθήσεις, αέναη λεία της καταναλωτικής αυταπάτης, οι οποίοι αφιερώνουν συνήθως την ύπαρξή τους σε φαντασιώσεις και απογοήτευση, μερικές φορές ως τη νεύρωση και τα αντικαταθλιπτικά.

Yoff, Dakar, Σενεγάλη

Yoff, Dakar, Σενεγάλη: σκουπιδότοπος-βοσκότοπος [Enlarge-agrandir-μεγαλώστε]

Εξάλλου, όχι μόνο τους ενήλικες άντρες και τις γυναίκες, αλλά επίσης και τα παιδιά, σε όλο και μικρότερη ηλικία, τα οποία η διαφήμιση τώρα πάει να τα ψάξει εκεί που βρίσκονται, δηλαδή στο σχολείο, από το νηπιαγωγείο ως το πανεπιστήμιο.

Για άλλη μια φορά, το σχολείο δεν προέβλεψε τίποτε. Δέσμιο των επιταγών της θεσμικής αποστολής του, στοιχειωμένου από τον παιδαγωγισμό, με πρόσχημα την διεύρυνση της πρόσβασης του λαού σε μια γνώση που υποτίθεται «τον ελευθερώνει από τις αλυσίδες του», δεν μπόρεσε και δεν θέλησε να δει ότι η δουλειά του είχε ως αντικειμενικό και μαζικό αποτέλεσμα την νομιμοποίηση, μέσω της διάχυσης του πολιτισμικού κεφαλαίου, την υποταγή αυτού του λαού σε «ελίτ», ήδη προνομιούχες λόγω της κατανομής του οικονομικού κεφαλαίου. Η ίδια ιδεολογική τύφλωση που είχε εμποδίσει το σχολείο της αρχής του 20ου αιώνα να καταλάβει πόσο αναντικατάστατος ήταν ο ρόλος του στον κοινωνικό έλεγχο των εργαζόμενων μαζών εκ μέρους της εξουσίας του κεφαλαίου, εμπόδισε και το σχολείο του τέλους του αιώνα από το να ανιχνεύσει κάτω από ποιά συμβολική μεταμφίεση ο λύκος, δηλαδή «το νέο πνεύμα του καπιταλισμού», έμπαινε λίγο-λίγο στο μαντρί.

dharavi, mumbai, india

Οι πεζοί μετακινούνται πάνω στους αγωγούς του νερού που περνούν έξω από τα σπίτια τους, Dharavi, Mumbai, Ινδία [Enlarge-agrandir-μεγαλώστε]

Όταν οι εργαζόμενες τάξεις ήταν ακόμη «οι επικίνδυνες τάξεις», το σχολείο έκανε κήρυγμα για την καλή ηθική των οικογενειών. Το ιδεολογικό άλλοθι ήταν μια ρητορική της νομιμοποίησης ηθικολογικής φύσης. Όμως σε μια κοινωνία, που «μεσαιοποίησε» η εξέλιξη της καπιταλιστικής οικονομίας, ένα νέο αισθητικό άλλοθι ήρθε να προστεθεί στο οπλοστάσιο της νομιμοποίησης του συστήματος. Όχι πια στο όνομα του καλού, της αλήθειας, του δικαίου και του χρήσιμου, αλλά στο όνομα του όμορφου, του ευχάριστου, της πρωτοκαθεδρίας του αισθητού επί του νοητού και του σωματικού επί του πνευματικού, στο όνομα της άμεσης ευχαρίστησης και όχι της αναβεβλημένης ικανοποίησης, η διαφήμιση χώθηκε μέσα σε όλους τομείς της κοινωνικής πρακτικής, συμπεριλαμβανομένου και του σχολείου, εκεί ακριβώς όπου καταρχήν θα έπρεπε, περισσότερο από αλλού, να φάει τα μούτρα της στο φράγμα της νοημοσύνης. Αλλά αν εξαιρέσει κανείς κάποιες πιο νηφάλιες και πιο μαχητικές μειονότητες, το σώμα των δασκάλων κάθε είδους και στο σύνολό του, δεν προέβαλε και πολλή αντίσταση. Μπορούμε μάλιστα να πούμε, πως η διαφήμιση έχει συναντήσει στους εκπαιδευτικούς την ίδια φιλοφροσύνη και την ίδια παιδαριώδη συνενοχή, όπως και στα άλλα κομμάτια των μεσαίων τάξεων.

Dharavi, Mumbai, India

Και πάλι Dharavi, Mumbai, Ινδία [Enlarge-agrandir-μεγαλώστε]

Για να συνεννοούμαστε, το ατομικό IQκάποιου, δεν έχει αναγκαστικά σχέση με το επίπεδο ηλιθιότητας της κοινωνικής ομάδας στην οποία ανήκει. Αυτό το τελευταίο, έχει σχέση με κάποιου είδους δομική τυφλότητα, ένα αποτέλεσμα φίλτρου που προκαλείται αυτόματα από τα συγκεκριμένα συμφέροντα της τάξης (ή της ομάδας), στην οποία ανήκει ο καθένας, μόνο και μόνο επειδή είναι μέλος της. Αυτά τα αντικειμενικά συμφέροντα, εγγενή της θέσης της τάξης, είναι ικανά, αν λείπει κάθε προσπάθεια κοινωνικού αυτο-προσδιορισμού, και κάθε προσπάθεια αυτο-αναστοχασμού, να θολώσουν την επικοινωνία, ακόμη και την πιο ευφυή, και να οδηγήσουν κάποιον να εκλάβει ουροδόχους κύστεις για φαναράκια, και στην περίπτωσή μας, τη διαφήμιση για τέχνη, ή για ενημέρωση. Εάν οι διδάσκοντες δεν αποτελούντο πρώτιστα από άτομα που ανήκουν στις μεσαίες τάξεις, και επομένως προδιατεθειμένα να προσυπογράφουν συνολικά τους κανόνες και τις αξίες του ακριβού-μικροαστικού τρόπου ζωής, δηλαδή αυτή την «τέχνη να ζείς με τέχνη», τής οποίας τα εργαστήρια είναι τα διαφημιστικά γραφεία, η διαφημιστική πανούκλα ίσως να μην είχε μπορέσει να μολύνει τόσο εύκολα το σχολείο.

Yoff, Dakar, Σενεγάλη

Yoff, Dakar, Σενεγάλη: στη μαγευτική παραλία [Enlarge-agrandir-μεγαλώστε]

Εδώ, αγγίζουμε ένα άλλο πρόβλημα: αυτό της πολύπλοκης σχέσης (σχέσης ταυτόχρονα συνενοχής, συγκάλυψης και αδράνειας, εν μέρει αντικειμενικής και αθέλητης και εν μέρει ενσυνείδητης και σκόπιμης), που οι μεσαίες τάξεις δεν σταμάτησαν να διατηρούν με το καπιταλιστικό σύστημα που τις παρήγαγε και στο οποίο, την ίδια ώρα που το επικρίνουν, ποτέ δεν σταμάτησαν να προσφέρουν την συνεργασία τους (…)

Κείμενο του Alain Accardo, απότο : La Peste publicitaire

Φωτογραφίες από το deputydog

© Μετάφραση-μοντάζ : L’Enfant de la Haute Mer


Αρέσει σε %d bloggers: