«Η αναπαράσταση»-σπαράγματα (1970)

Για τον Θόδωρο Αγγελόπουλο (1935–2012)

« …Ύστατος φόρος τιμής στον άνθρωπο που μας έμαθε να στοχαζόμαστε και να (ανα)στοχαζόμαστε τους παρελθόντες, παρόντες και μέλλοντες καιρούς στους χρόνους που τους πρέπουν …» αναδημοσίευση από την Λέσχη και τον Κώστα Γούση, μεταπτυχιακό φοιτητή στο ΑΠΘ.


… από την «αναπαράσταση», την πρώτη ταινία του Θεόδωρου Αγγελόπουλου





… Η τελευταία του ταινία «Η Άλλη Θάλασσα» που ο Θόδωρος Αγγελόπουλος είχε μόλις αρχίσει και δεν πρόλαβε … είχε θέμα της την χρεωκοπία της χώρας του, αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης.

.

«Στην ηλικία του θα μπορούσε να είχε πεθάνει όπως όλος ο κόσμος, από την μακρά αρρώστια που λέγεται γηρατειά. Όμως όχι: τον χτύπησε ένας μοτοσικλετιστής εν μέσω των γυρισμάτων της ταινίας του, σ’ ένα εξαθλιωμένο προάστειο, της ευρύτερης Αθήνας, μια λαϊκή συνοικία, παραμορφωμένη από την άναρχη δόμηση και τα σκελετωμένα γιαπιά, κάτω από έναν λόφο που συνθλίβεται από την κτηματομεσιτική κερδοσκοπία, σ’ ένα τοπίο που αποκρύπτεται επιμελώς από τους τουρίστες…. Κι όμως αυτό το τοπίο είναι χαριτωμένο κι ανθρώπινο, υπό τον όρο ότι ο σκηνοθέτης θα μπορέσει να βρει τα ανοιχτά πλάνα και τα μακρόσυρτα «traveling«, που ο Théo Angelopoulos χρησιμοποιούσε για να βγάλει από την καθημερινότητα την κρυμμένη της ομορφιά…..

Κανείς άλλος εκτός από τον ίδιο δεν ήξερε πώς να συντήκει ανθρώπους και ανυποψίαστα τοπία, ώστε να αναστέλλει το χρόνο, κανείς άλλος δεν ήξερε καλύτερα ξεριζώνει τα πάθη τα πιο αλλόκοτα, τα πιο εξευτελιστικά, τα πιο θανατηφόρα, δίνοντας ένα μήνυμα ανθρωπιάς, ένα κράμα απο-μαγεμένης ματιάς και όμως αισιόδοξης. Σκηνοθέτης του Χώρου και του Χρόνου, ο Théo μπόρεσε να εντάξει τις ρωγμές των κρίσεων στην ιστορική συνέχεια.

Δεν ήταν ούτε εύκολος άνθρωπος, ούτε εύκολος σκηνοθέτης: με φωνή επιβλητική, μερικές φορές μόλις ακουγόταν, επέβαλλε την ματιά του, που δεν είχε άλλο αντικείμενο από την ψυχή. Μια πανθεϊστική ψυχή, όπου σχεδόν τα πάντα ήταν συνδεδεμένα. Γη και δέντρα, εγκαταλελειμμένα αυτοκίνητα, ξεκοιλιασμένα σπίτια, ορίζοντες ταραγμένοι από τεχνητά σύνορα, μικροπρέπεια αλλά και ανθρώπινο μεγαλείο, ιστορικά αναπόφευκτα, βάλτοι και ομίχλες που σε κάνουν να υποπτεύεσαι μια ζωή τόσο μακριά και τόσο κοντά. Ούτε εκείνος ούτε οι ταινίες του γνώρισαν σύνορα: ως ένας samurai αλλοτινών εποχών, ο κόσμος του ήταν αυτή του η εμπιστοσύνη στον άνθρωπο: μια άνευ άνευ όρων πίστη στον άνθρωπο, γαλήνια και ατάραχη και σε ό,τι αυτός κρύβει ή καταπιέζει μέσα του…

Και θα κλείσω αυτό το τιμητικό σημείωμα, που δεν βρίσκει τα λόγια του, με την εικόνα μιας ατέλειωτης ανθρώπινης ουράς στο στο Τόκιο, μπροστά στο «Μετέωρο Βήμα του πελαργού», αυτήν την ταινία, που καθώς δείχνει τα Βαλκάνια με τρυφερότητα και νοσταλγία, διείσδυσε στην γιαπωνέζικη ψυχή μέσα από ένα τελετουργικό-ύμνο στο θέατρο Nô: ένα σώμα αναποφάσιστο, διχασμένο πάνω από ένα σύνορο που το σημαδεύει μπογιά ξεθωριασμένη και παρωχημένη, να χωρίζει τους ίδιους ανθρώπους και τα ίδια τοπία … Αντίο Théo.» (οι αποδόσεις των δύο κειμένων  από τα γαλλικά, δικές μου)

Στις 27 Απριλίου του 2009 πραγματοποιήθηκε για τις Αναιρέσεις μια ειδική προβολή της ταινίας του Θόδωρου Αγγελόπουλου «Η σκόνη του χρόνου» στον κινηματογράφο Τριανόν, παρουσία του ίδιου του σκηνοθέτη. Ακολούθησε διάλογος, που πραγματοποιήθηκε μετά από πρωτοβουλία του ίδιου του Θόδωρου Αγγελόπουλου αφού ολοκληρώθηκε η προβολή της ταινίας και οι εισηγήσεις της Αιμιλίας Καραλή, του Θανάση Σκαμνάκη και του Παναγιώτη Φραντζή. Τα αποσπάσματα αυτού του διαλόγου περιλαμβάνονται στο παραπάνω ηχητικό ντοκουμέντο.

PLAY για να το ακούσετε

via

Την Παρασκευή 3 Φλεβάρη 2006, σε εκδήλωση στον Ιανό για τα 40 χρόνια του Θόδωρου Αγγελόπουλου στον κινηματογράφο και για τα 30 χρόνια του «Θιάσου», έλεγε στον «Ριζοσπάστη»:

«Έζησα καταπληκτικά πράγματα. Ηταν μια δυνατή ανθρώπινη περιπέτεια, μια «οδύσσεια». Για μένα ο κινηματογράφος είναι τρόπος ζωής …….. Παρά τη δυσκολία των καιρών… η νέα ταινία μου, «Η σκόνη του χρόνου» θα είναι η δυσκολότερη από κάθε προηγούμενη. Θα μιλά για μεγάλα ιστορικά γεγονότα των τελευταίων 50 χρόνων του 20ού αιώνα, μέσα από την ιστορία ενός έρωτα, ενός ανθρώπου και μιας οικογένειας. Η δυσκολία βρίσκεται στο πώς, μέσα από την ατομική μνήμη, θα περιγράψει τη συλλογική ιστορική μνήμη. Έλεγα σε μια φίλη για τα παλιά… Για τη νοσταλγία γι’ αυτά, για τις βεβαιότητές μας και τις απώλειες… Δεν είμαι πεσιμιστής. Δε μου αρέσει η λέξη απογοήτευση. Η Ιστορία προχωρά υπόγεια. Πιστεύω, και το θέλω για τα παιδιά μου, ότι κάτω βαθιά υπάρχει κάτι που θα βγει. Θα φανεί. Αν στη μια μεριά της ζυγαριάς της Ιστορίας είναι η απογοήτευση, εγώ θέλω να ρίχνω το βάρος στην άλλη μεριά, τη μεριά του ονείρου…».

από εδώ

«…  Ζούμε μια περίοδο που θα την ονόμαζα μοναδική, όχι με την καλή έννοια αλλά με την αρνητική της» είχε πει πέρσι, τέτοια εποχή στο Βήμα ο Αγγελόπουλος. «Έχω αρκετά χρόνια πίσω μου και τέτοιο πράγμα δεν το έχω ξαναζήσει. Ακόμα και στην περίοδο του Εμφυλίου, στην περίοδο της δικτατορίας ή και στην Κατοχή, ακόμα και τότε τα πράγματα είχαν μια δυναμική περίεργη, μια δυναμική υπόγεια, που δούλευε. Υπήρχε μια αντίσταση, υπήρχαν συγκρούσεις με ιδεολογικό περιεχόμενο, υπήρχε η αναζήτηση ενός καλύτερου κόσμου. Όταν είχαμε χούντα, πιστεύαμε ότι κάποια στιγμή θα τελειώσει και ότι τα πράγματα θα ανοίξουν. Πιστέψαμε σε αυτό που έμοιαζε ότι πάει να πάει να γίνει και ποτέ δεν έγινε…».

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ανώνυμα σχόλια ή σχόλια που παραπέμπουν σε πλαστή διαδικτυακή προσωπικότητα, με ψευδές e-mail μιας χρήσεως και πλαστό ψευδώνυμο, δεν εγκρίνονται και δεν απαντώνται.

18 απαντήσεις στο «Η αναπαράσταση»-σπαράγματα (1970)

  1. Δε θα πω ότι ο Αγγελόπουλος είναι ο αγαπημένος μου. Φυσικά η προσωπική μου άποψη/κρίση δε σημαίνει ότι ήταν τυχάρπαστος. Απλά ορισμένα μηνύματα θα μπορούσε να τα μεταφέρει με τρόπο πιο απλό κι όχι τόσο ντοκουμενταρίστικο και καλλιτεχνικά βαρύ.

  2. Εγώ πάλι πιστεύω πως οι εικόνες του συγκροτούν κατά κάποιο τρόπο το άλμπουμ της συλλογικής μας μνήμης. Επίσης νομίζω πως ήταν ένας έξοχος ποιητής.

  3. Ο/Η L'Enfant de la Haute Mer λέει:

    δεν πειράζει, δείμο του πολίτη,..

    … «τυχάρπαστος» όμως;

  4. Ο/Η L'Enfant de la Haute Mer λέει:

    Γιώργο Κατσαμάκη,

    ναι Γιώργο, έτσι!

    δες και την εναρκτήρια παράγραφό μου!

  5. Ο/Η elsa λέει:

    Ακόμα θυμάμαι πόσο μεγάλη εντύπωση μου έκανε ο «Θίασος» που είχα δει έφηβη ακόμα… Πολύ θλιβερό τέλος, πολύ κρίμα…

  6. Είπα ΔΕΝ είναι «τυχάρπαστος»….

  7. Ο/Η L'Enfant de la Haute Mer λέει:

    elsa,

    δεν έχω να πω κάτι για τον ποιητή των εικόνων… τον μεγάλο σκηνοθέτη του εμφύλιου, της προσφυγιάς, της ανθρωπιάς, που φώτισε τις καλά κρυμμένες πλευρές του νεοελληνικού κράτους!

  8. Ο/Η L'Enfant de la Haute Mer λέει:

    δείμο του πολίτη,

    ναι, το κατάλαβα… ο όρος μου έπεσε βαρύς …

  9. Ο/Η katabran λέει:

    «αν κάνω ένα βήμα, θα βρεθώ αλλού»

    «ή θα πεθάνω»

  10. Ο/Η trilas λέει:

    πάντως εγώ νομίζω οτι ο αγγελόπουλος δεν είναι καλός, και οτι η αριστερά κυρίως αλλά και όποιος άλλος θέλει να τον βλέπουν σαν προοδευτικό, ντρέπεται να πει οτι δε του αρέσει. Ας σκεφτεί ο καθένας για τον εαυτό του αν έχει δει ταινίες του και αν του άρεσαν στα’ λήθεια ή η έχει υιοθετήσει μια θετική στάση απέναντι στις ταινίες του λόγω επηρροών από «ψαγμένους» φίλους. ‘Η επίσης λέει οτι του άρεσαν επειδή δε τις καταλαβαίνει.
    Όταν δε καταλαβαίνει μια ταινία φταίει ο σκηνοθέτης οχι ο θεατής.

  11. Ο/Η L'Enfant de la Haute Mer λέει:

    trilas,

    εμφύλιος, Δεκεμβριανά, Σκόμπυ, Βάρκιζα, αφοπλισμός του ΕΛΑΣ…. τόχουμε;;

  12. […] πολύ το blog L’enfant de la haute mer για το μέιλ που μας έστειλε με το όμορφο αφιέρωμα που […]

  13. Τι ωραία που τα συσχετίζει με την κρίση του χώρου στο λεκανοπέδιο : «τον χτύπησε ένας μοτοσικλετιστής εν μέσω των γυρισμάτων της ταινίας του, σ’ ένα εξαθλιωμένο προάστειο, της ευρύτερης Αθήνας, μια λαϊκή συνοικία, παραμορφωμένη από την άναρχη δόμηση και τα σκελετωμένα γιαπιά, κάτω από έναν λόφο που συνθλίβεται από την κτηματομεσιτική κερδοσκοπία, σ’ ένα τοπίο που αποκρύπτεται επιμελώς από τους τουρίστες…». Ωραία το επέλεξες.

    Με τη θλιβερή πολεογραφική «ευκαιρία» του χαμού του Θ.Α. θα ήθελα να ρωτήσω για τη cityness της Saskia Sassen και άλλων αν θα βόλευε μια απόδοση του τύπου «πολεότητα» που απομακρύνει από το καθωσπρεπικό «άστυ» και τα παράγωγά του

    Γιάννης

  14. Ο/Η L'Enfant de la Haute Mer λέει:

    Γιάννη Ρέντζο,

    χαίρομαι που σου άρεσε η επιλογή μου..

    Λοιπόν περί «πολεότητας»:
    υποθέτω ότι είναι δική σου πρόταση.
    Έψαξα εκτεταμένα, δεν βρήκα να υπάρχει τίποτε πιο δόκιμο.
    Και γιατί όχι;
    Έναντι των καθωσπρεπίστικων παράγωγων του «άστυ», αστεακό κλπ κλπ
    Έψαξα και στα γαλλικά: δεν υπάρχει καν το «villéité»… τέλος πάντων κανένα αντίστοιχο με το «cityness»..

  15. Ο/Η demetrat λέει:

    ακόμα κιαν δεν καταλαβαίνει κανείς μας εντελώς τις άκρες των εικόνων του στις ταινίες του.Ακόμα κιαν κάποτε εκνευριστήκαμε με τα ατελείωτα – τελείωνέ το επιτέλους – πλάνα του, σίγουρα κανείς μας δεν τόλμησε να μην καταλάβει τις βασικές ένοιες των ταινιών του.Και όσο αφορά τουλάχιστον εμένα τον έχω συνδέσει με τις ομορφότερες σκηνές ερημιάς του κινηματογράφου.
    υ.γ
    αυτό όμως που θάπρεπε να λέμε, και να μη τα ρίχνουμε όλα στον μοτοσυκλετιστή που ήτανε και μπάτσος ο έρημος, είναι , πως άν ο
    Αγγελόπουλος παρέμενε στην λωρίδα που ήταν κλεισμένη γιά το γύρισμα, άν δεν καβαλούσε το διάζωμα να βγει στην απέναντι , άν (έτσι είπανε κάποιοι παρόντες ) φορούσε και το γιλέκο το φλούο, πιθανόν ο κακομοίρης ο κτείνας να είχε διαβεί μετά της καρδιακής συζύγου και να μην τον είχε ακουμπήσει καν.
    δ

  16. Ο/Η L'Enfant de la Haute Mer λέει:

    demetrat,

    για διάβασε τον trilas παραπάνω…
    κι εγώ δεν νομίζω ότι έφταιξε: ο Αγγελόπουλος ήταν συνεπαρμένος ζώντας τα πλάνα του, μαζί και το ημίφως… τα ασθενοφόρα όμως;

  17. Ο/Η demetrat λέει:

    δεν καταλαβαίνω τι θα μούλεγε ο τριλας .
    Το ημίφως είναι ακόμα και των θεών.
    Τα ασθενοφόρα όπως πάντα της γραφειοκρατίας.
    Και μετά, όλοι μαζί ,θα πάμε στην ακρογιαλιά.
    δ

Μήπως θέλετε να γράψετε κάτι στο βιβλίο επισκεπτών; (Κεφαλαία, είτε Ελληνικά είτε Greeklish δεν θα δημοσιεύονται)

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: