Κράτος-Κρατητήριο vs Κράτος Πρόνοιας-II

22 Μαρτίου, 2009

Δείτε πρώτα το πρώτο μέρος (και τα σχόλια).

cf86cf85cebbceb1cebaceadcf82Δεύτερο μέρος

Κατά τη γνώμη σας, η διολίσθηση από το Κοινωνικό Κράτος στο Σωφρονιστικό Κράτος και η θεωρία της «ανοχής μηδέν» επεκτείνονται στην Ευρώπη. Τι σας επιτρέπει να το λέτε με τόση βεβαιότητα ;

Σε όλες σχεδόν τις Ευρωπαϊκές χώρες καταγράφεται μια κατακόρυφη άνοδος του αριθμού των φυλακισμένων, μεταξύ των οποίων κυριαρχούν οι άνεργοι, οι άνθρωποι της επισφάλειας και οι αλλοδαποί, καθώς και μία ξεκάθαρη σκλήρυνση των σωφρονιστικών πολιτικών, που προσανατολίζονται πλέον πιο ανοιχτά προς την ‘κοινωνική άμυνα’ εις βάρος της επανένταξης, κι ακόμη καταγράφεται μια γενίκευση της προσφυγής στην ποινικοποίηση με σκοπό την καταστολή των ανεπιθύμητων αποτελεσμάτων της έντασης της μισθολογικής επισφάλειας.

Δεν πρόκειται όμως παρά για τους μηχανισμούς της βοήθειας στους πιο στερημένους, που όμως ανασυντίθενται τώρα σύμφωνα με μια επιτηρητική και σωφρονιστική λογική. Παντού απλώνεται μια αντεγκληματική ρητορική άκαμπτη και απλοϊκή μιας άλλης εποχής, που μας την παρουσιάζουν ως εύκαμπτη και νέα, μόνο και μόνο επειδή έρχεται από την Αμερική, και κυρίως από τη Νέα Υόρκη, τη Μέκκα της θρησκείας της ασφάλειας.

O Loïc Wacquant στο πεδίο

O Loïc Wacquant στο πεδίο

Στη Γαλλία, η ασφάλεια έχει προαχθεί σε κυβερνητική προτεραιότητα, αφού προηγουμένως «σοβαντίστηκε» ως αποκλειστικά σωματική (ή αντεγκληματική) ασφάλεια, αυθαίρετα διαχωρισμένη από τη μισθολογική, κοινωνική, ιατρική ή εκπαιδευτική ασφάλεια. Αυτή η θεματολογία προέρχεται απ’ευθείας από τους αμερικανικούς νεο-συντηρητικούς θεσμούς, οι οποίοι εξήχθησαν προς τη Μεγάλη Βρετανία, το ευρωπαϊκό εργαστήρι εγκλιματισμού, ενώ οι δημοσιογράφοι, οι αξιωματούχοι και οι πανεπιστημιακοί συνδράμουν στη διάδοσή της. Παραδόξως, οι αριστερές κυβερνήσεις, ζητάνε ακόμη περισσότερο σωφρονισμό απ’όσο οι δεξιές, αφού, καθώς προσηλυτίστηκαν στην νεοφιλελεύθερη οπτική στο οικονομικό και το κοινωνικό πεδίο, βρέθηκαν με έλλειμμα νομιμοποίησης. Υπογραμμίζουν το δικαίωμα στην ασφάλεια, με τόσο μεγαλύτερη ζέση, όσο πιο ανίκανοι είναι να εξασφαλίσουν το δικαίωμα στην εργασία : στο ζήτημα αυτό μας παρακαλάνε να συμφωνήσουμε ότι «το κράτος δεν μπορεί να κάνει τα πάντα» ….

Παραμένει όμως γεγονός ότι η βία στις λαϊκές συνοικίες και ιδιαίτερα η βία των νέων αυξάνεται τα τελευταία χρόνια …

Πρώτα απ’όλα πρέπει να κατεβούν πάρα πολύ οι τόνοι αυτής της ρητορικής του πανικού που ακούμε σήμερα για το θέμα αυτό και να αναρωτηθούμε από πού προέρχεται αυτή η βία. Δεν έχει όλη η βία πολιτικό χαρακτήρα, είναι όμως ξεκάθαρο ότι ένας αριθμός συλλογικών δράσεων εκφράζουν την αμφισβήτηση μιας εξουσίας της οποίας οι άνθρωποι δεν αναγνωρίζουν την νομιμοποίηση, αφού δεν έχει να προτείνει παρά έναν μπλοκαρισμένο ορίζοντα, τενεκεδένια stages, ‘κλούβια’ απασχόληση και ηθική και υλική μιζέρια στην καθημερινότητα. Η υποτιθέμενη αστική βία, η βία δηλαδή που αμφισβητεί την κρατική εξουσία, μπορεί να αναλυθεί ως ένα σημάδι δημοκρατίας : σημάδι ότι οι νέοι δεν αφήνονται να συντριβούν από τον Μολώχ της απαξιωμένης αγοράς εργασίας. Όταν εξεγείρονται ενάντια στην αστυνομική βαρβαρότητα, οι νέοι αυτοί στέλνουν ένα μήνυμα στους εκπροσώπους του κράτους. Αυτοί όμως βιάζονται να απο-πολιτικοποιήσουν το μήνυμα, γιατί δεν έχουν άλλα εργαλεία για να το αντιμετωπίσουν, δηλαδή δεν έχουν μια διαφορετική οικονομική πολιτική για να μη μιλήσουμε γι’αυτήν την κακόφωνη γραφειοκρατία που αποκαλείται δημοτική πολιτική.

Οι εφαρμοζόμενες σήμερα πολιτικές αντιμετώπισης της παραβατικότητας, όπως εκθειάζονται από την κυβέρνηση, δεν έχουν λοιπόν, κατά τη γνώμη σας, καμία χρησιμότητα ;

Πρόκειται για μια άνευ προηγουμένου προσπάθεια εξαπάτησης, το να μας κάνουν δηλαδή να πιστέψουμε ότι μπορούν να κάνουν την παραβατικότητα να υποχωρήσει -κι ακόμη περισσότερο, τις περίφημες πράξεις ωμής βίας- με τη χρήση του αστυνομικού και σωφρονιστικού μηχανισμού. Αφού, σε όλες τις δημοκρατικές χώρες, ένα απειροελάχιστο μόνο ποσοστό της παραβατικότητας φτάνει στη δικαιοσύνη (στις ΗΠΑ, μόλις το 4% των κάθε είδους επιθέσεων κατά προσώπων αντιμετωπίζονται με επιτυχία από το δικαστικό σύστημα). Για να υπάρξει ένα έλάχιστο έστω αποτέλεσμα, θα έπρεπε λοιπόν να υπερ-αναπτύξουμε τους μηχανισμούς σε αφάνταστες αναλογίες.

Επιπλέον, όσο γενικεύουμε την προσφυγή στους κατασταλτικούς μηχανισμούς, τόσο ελαχιστοποιούμε τα αποτελέσματά τους ως προς τον στιγματισμό και την δυνατότητα αποτροπής.

Τέλος, η «αστυνομοκρατία» στις περιθωριακές συνοικίες, μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, προσφέροντας εύφορο έδαφος για μια κουλτούρα αντίστασης κατά της αρχής.

Όσο για τη φυλακή, αποσταθεροποιεί άσκημα τις οικογένειες και τις φτωχές ζώνες που τη υφίστανται : είναι μια λαμπρή φάμπρικα επισφάλειας από μόνη της. Και εν τέλει, η προγραμματισμένη αποτυχία της σωφρονιστικής διαχείρισης της μιζέριας θα χρησιμεύει ως δικαιολογία …. για την επ’άπειρον επέκτασή της.

Όμως, εδώ είναι ο ‘κόμπος’, η επιδιωκόμενη χρησιμότητα των κατασταλτικών πολιτικών, δεν είναι ούτε αντεγκληματική, ούτε σωφρονιστική : είναι μονάχα εκλογική. Προσπαθεί να σαγηνεύσει τα αυταρχικά τμήματα του εκλογικού σώματος, παρέχοντας διαβεβαιώσεις, σε συμβολικό επίπεδο, για τον ρόλο του κράτους ως εγγυητή της τάξης.

Και δεν είναι τυχαίο που η «στροφή προς την ασφάλεια» της κυβέρνησης Jospin επιταχύνθηκε ξαφνικά τον περασμένο Δεκέμβριο, τη στιγμή ακριβώς που η διάσπαση του Εθνικού Μετώπου απελευθέρωνε ένα κομμάτι εκλογικού σώματος, το οποίο ο Jospin θα μπορούσε ενδεχομένως να προσελκύσει …

Υπάρχει εναλλακτική σ’αυτή την αυξανόμενη ποινικοποίηση ;

Ναι, αυτό δείχνει η συγκριτική κοινωνιολογία και η τρέχουσα εμπειρία σε γειτονικές χώρες όπως η Γερμανία, η Αυστρία ή η Φινλανδία. Αλλά για να το αντιληφθούμε, θα πρέπει να απορρίψουμε τον διαχωρισμό ανάμεσα στο οικονομικό και το κοινωνικό, όπως και ανάμεσα το ατομικό και το κοινωνικό, τους διαχωρισμούς που αποτελούν τη βάση της νεοφιλελεύθερης σκέψης. Όσο ξεκινάμε από την ψευδή διχοτομία ανάμεσα στις ατομικές συμπεριφορές και τα κοινωνικά αίτια (ζήτημα που ο LionelJospin το ‘πασάλειψε’ σε μια πρόσφατη συνέντευξή του στην LeMonde, και το κατάταξε στις «κοινωνιολογικές δικαιολογίες», έναν όρο φετίχ των διανοούμενων που ξεπουλήθηκαν στα thinktanks της νέας αγγλο-αμερικάνικης δεξιάς), αυτό θα σημαίνει πως θα εγκλωβιζόμαστε σ’ένα αδιέξοδο που οδηγεί κατευθείαν σε μία σωφρονιστική κλιμάκωση δίχως τέλος. Πρέπει εν συνεχεία να αναγνωρίσουμε τις πραγματικές αιτίες των φαινομένων αυτών : την εργασία που υποσκάπτεται από την ανεργία και τη διάχυτη ανασφάλεια που γεννάει η γενίκευση της μισθολογικής επισφαλείς. Λέμε πολλά για τους μετανάστες δεύτερης γενιάς όρος αδόκιμος, αφού εξ ορισμού δεν πρόκειται μετανάστες !! αλλά μιλάμε ελάχιστα για τη δεύτερη γενιά της μαζικής ανεργίας.

Και μένουμε έκπληκτοι, όταν διαπιστώνουμε ότι ενώ η Ευρώπη σήμερα διοικείται από σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, κανένας δεν ασχολείται σοβαρά με το ζήτημα της κοινωνικής Ευρώπης. Αυτό είναι μια τρανταχτή απόδειξη για τον βαθμό της διανοητικής αποικιοποίησης των ευρωπαϊκών ελίτ από την νεοφιλελεύθερη ιδεολογία του ατομικισμού και της εμπορευματοποίησης.–

Τέλος
©Μετάφραση : L’Enfant de la Haute Mer

urbanoutcasts-finalcoverfb

ami09_small

Loïc Wacquant


Κράτος-Κρατητήριο vs Κράτος Πρόνοιας-I

20 Μαρτίου, 2009

LoïcWacquant *

83033

[Enlarge-agrandir-μεγαλώστε]

Υποστηρίζετε ότι μέσα σε δύο δεκαετίες, οι ΗΠΑ έπεσαν από την κοινωνική αντιμετώπιση της φτώχειας στην ποινική αντιμετώπισή της. Πώς φτάσατε να το διερευνήσετε αυτό;

Κάνοντας μία εθνογραφική έρευνα στο μαύρο γκέτο του Σικάγο, διαπίστωσα μέχρι ποιού σημείου οι σωφρονιστικοί θεσμοί είναι πανταχού παρόντες στη βάση της κοινωνικής δομής των ΗΠΑ. Οι περισσότεροι νέοι της γειτονιάς όπου διεξήγαγα τις παρατηρήσεις μου είχαν κάνει φυλακή, ενώ κάθε φορά που κάποιος από αυτούς εξαφανιζόταν, οι άλλοι πολύ φυσικά υπέθεταν, ότι είχε προσγειωθεί πίσω από τα κάγκελα ! Όταν ο Κλίντον κατάργησε την κοινωνική βοήθεια το 1996, για να την αντικαταστήσει με ένα πρόγραμμα καταναγκαστικής εργασίας, έγινε σαφές ότι η διάλυση του διχτιού κοινωνικής προστασίας και το ταυτόχρονο ξεδίπλωμα ενός αστυνομικού και σωφρονιστικού διχτιού, με όλο και πιο μικρά ‘μάτια’ , απαντούσε σε ένα και τον ίδιο στόχο : την ποινικοποίηση της μιζέριας, με σκοπό να στεριώσει το νέο καθεστώς της επισφαλούς και υπο-αμειβόμενης εργασίας. Η μετάβαση από το Κράτος Πρόνοιας στο Κράτος-Κρατητήριο δεν αφορά όλους τους Αμερικανούς : στοχεύει τους ανεπιθύμητους, τους αχρείαστους και τους ανυπότακτους στην οικονομική και ηθική τάξη πραγμάτων που εγκαθίσταται, ύστερα από την εγκατάλειψη της φορντιστικής-κεϋνσιανής κοινωνικής συμφωνίας και ύστερα από την κρίση του γκέτο, δηλαδή το μαύρο υπο-προλεταριάτο των μεγάλων πόλεων, τα παροπλισμένα κομμάτια της εργατικής τάξης, και όλους εκείνους που αρνούνται τις μίζερες δουλειές και στρέφονται προς την παρα-οικονομία του δρόμου, της οποίας η κινητήρια δύναμη είναι το εμπόριο των ναρκωτικών.

Πώς εξελίχθηκε η ποινική και σωφρονιστική πολιτική των ΗΠΑ σ’αυτή την περίοδο ;

Την επαύριο της εξέγερσης στις φυλακές Attica πριν 25 χρόνια (9 Σεπτεμβρίου του 1971, με πάνω από 35 νεκρούς, εκ των οποίων δέκα σωφρονιστικοί υπάλληλοι, για λεπτομέρειες εδώ, σ.τ.μ.), η περί τα ποινικά συζήτηση στις ΗΠΑ, περιστράφηκε γύρω από τον «απο-εγκλεισμό» και τις ποινές υποκατάστασης · ο αριθμός των εγκλείστων μειωνόταν. Δέκα χρόνια αργότερα, ενάντια σε κάθε προσδοκία, ο αριθμός των φυλακισμένων εκτινάχθηκε από 380.000 σε 780.000 κρατούμενους. Σήμερα (ενν. 1999, σ.τ.μ.) πλησιάζει τα 2.000.000 κρατούμενους, και κανένας δεν ξέρει από δω και πέρα πώς μπορεί να σταματήσει αυτή η κολασμένη φάμπρικα εγκλεισμών. Με 700 κρατούμενους ανά 100.000 κατοίκους –δηλαδή έξη έως δώδεκα φορές παραπάνω απ’όσο στις ευρωπαϊκές χώρες- οι ΗΠΑ είναι ο δεύτερος «ανθρωποφύλακας» στον κόσμο, ακριβώς πίσω από τη Ρωσία. Αυτό το ονομάζω ‘κατακόρυφη επέκταση’ του συστήματος, που είναι χωρίς ιστορικό προηγούμενο, σε μια περίοδο, που η εγκληματικότητα δεν άλλαξε κλίμακα. Προσθέστε σ’αυτό και την ‘οριζόντια επέκταση’, αφού οι πληθυσμοί που βρίσκονται στα χέρια της δικαιοσύνης, αλλά ‘εκτός των τειχών’ της φυλακής (καταδικασμένοι σε ποινές με αναστολή, ή αποφυλακιζόμενοι υπό όρους) αυξάνονται εξ ίσου γρήγορα. Συνολικά, 6.000.000 Αμερικανοί βρίσκονται υπό επιτήρηση, δηλαδή το 5% των ενηλίκων, και επίσης το 10% των μαύρων και για τους νέους, ένας νέος μαύρος στους τρεις.

Για να αναπτυχθεί αυτό το τερατώδες σωφρονιστικό κράτος, χρειάστηκαν μέσα : η Αμερική συμπίεσε τα δημόσια έξοδα στον τομέα της υγείας, της κοινωνικής μέριμνας και της παιδείας και παράλληλα, αύξησε το σωφρονιστικό προσωπικό, τις πιστώσεις της αστυνομίας και των φυλακών. Σκεφθείτε, ότι υπό τον Ρήγκαν και τον Μπους (πατέρα), ο κωδικός «φυλακές» αυξήθηκε τρείς φορές πιο γρήγορα από τις στρατιωτικές δαπάνες !

Θεωρείτε ότι συνδέεται η ανάπτυξη του νεο-φιλελευθερισμού με την ποινικοποίηση της κοινωνίας ;

Το ότι η Μ. Βρετανία έχει αυτή τη στιγμή την πιο απορρυθμισμένη αγορά εργασίας, και ταυτόχρονα την μεγαλύτερη αύξηση κρατουμένων (+50% στα πέντε τελευταία χρόνια) από οποιαδήποτε από τις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες και μαζί την πιο προωθημένη ιδιωτικοποίηση του σωφρονιστικού συστήματος δεν είναι βέβαια σύμπτωση. Και πρώτα-πρώτα, το εκτεταμένο σωφρονιστικό κράτος μοιάζει αντιφατικό με τη συρρίκνωση του κράτους που διαλαλεί ο φιλελευθερισμός · στην πραγματικότητα όμως, «φιλελευθεροποίηση» της οικονομίας και ποινικοποίηση της επισφάλειας πάνε χέρι-χέρι, η μία ενισχύει την άλλη. Έτσι εγκαθιδρύεται, μπροστά στα μάτια μας, μία νέα πολιτική μορφή, ένα κράτος-κένταυρος που ονομάζω «φιλελευθερο-πατερναλιστικό» : είναι φιλελεύθερο προς τα πάνω, αφού εφαρμόζει το «laisser-faire» στο επίπεδο των μηχανισμών που γεννούν τις κοινωνικές ανισότητες, αλλά είναι πατερναλιστικό και τιμωρητικό όταν πρόκειται να διαχειριστεί τις συνέπειες προς τα κάτω, και ιδιαίτερα στις φτωχές συνοικίες που εισπράττουν μετωπικά την απορρύθμιση της αγοράς εργασίας και την υποχώρηση της κοινωνικής προστασίας.

LoïcWacquant [Enlarge-agrandir-μεγαλώστε]

(συνεχίζεται εδώ)

* Ο  LoïcWacquant, Γάλλος κοινωνιολόγος, μαθητής του Pierre Bourdieu, είναι σήμερα καθηγητής κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο της California-Berkeley, και ερευνητής στο Centre de Sociologie Européenne du Collège de France.

Δείτε :

LoïcWacquant, Γκέτο και αντι-Γκέτο : Μία ανατομία της νέας αστικής φτώχειας

LoïcWacquant (α)

LoïcWacquant (β)

Επίσης : Greek Rider, Φυλακισμένοι στις ΗΠΑ, ώρα μηδέν

Και της φυλακής ποιήματα, από τις φυλακές ανηλίκων Διαβατών Θεσσαλονίκης, που βρήκα στο: Silentcrossing’s Blog

©Μετάφραση : L’Enfant de la Haute Mer

[Enlarge-agrandir-μεγαλώστε]

Αναζητείστε το τελευταίο βιβλίο του Loïc Wacquant, Punishing the Poor: The Neoliberal Government of Social Insecurity, 400 σελ., που κυκλοφόρησε στις 6 Ιανουαρίου 2009, εξαντλήθηκε μέσα στο μήνα και ανατυπώνεται.

Αρέσει σε %d bloggers: